İbn Ya'kûb el-Mağribî ve belagat ilmindeki yeri

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temel İslam Bİlimleri, Türkiye

Tez Danışmanı: Doç. Dr. Enes Erdim

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Desteklendiği Program: Bu tezi destekleyen bir program bulunmamaktadır

Özet:

Bu çalışmada İbn Ya'kûb el-Mağribî ve belagat ilmindeki yeri Mevâhibu'l-fettâh fî şerhi Telhîsi'l-Miftâh isimli eseri bağlamında ele alınmıştır. Çoğu mantık ve dil ilimleri alanında olmak üzere yirmiye yakın eser kaleme almış olan müellifin ilmi kişiliği üzerinde yaşadığı dönemde Mağrib'in siyasi, sosyal, ekonomik ve kültürel şartlarının etkili olduğu söylenebilir. Müellifin belagata dair kaleme aldığı eser Hatîb el-Kazvinî'nin Telhîs'i üzerine yazdığı şerh olan Mevâhibu'l-fettâh'tır. O bu eserinde Arap dili veri kaynaklarından en çok Arap şiirinden, ondan sonra Kur'ân-ı Kerim ayetleri ve Hz. Peygamberin hadislerinden istişhâd veya temsil makamında istifade etmiştir. Mantık ilmine hâkimiyeti onun belagat metodoljisine de yansımıştır. O eserinde genel olarak mantıksal tetkik metodunu kullanarak daha çok taksim ve tanımlar üzerinde durmuştur. Eserinde yeri geldiğinde şevâhid olarak kullanılan ayet, hadis ve şiirlerin dilsel tahlillerine de yer vermiştir. Belagat ilminin üç ana disiplini olan meânî, beyan ve bedi' ilmine dair mevzulardan yeri geldiğinde kendinden önce gelmiş belagat âlimlerinin eser ve görüşlerine atıfta bulunmuştur. Tartışmalı meselelerde tartışmanın taraflarının görüşlerini aynen aktarmış, bazen bunlardan birini tercih etmiş bazen de bunlar hakkında herhangi bir değerlendirme yapmamıştır. Bazı meselelerde ise kendine ait özgün görüşlerini ortaya koymuştur.