İhracat ve Döviz Kuru Arasında EKC Hipotezi Geçerli mi? Türkiye'ye İlişkin Kanıtlar

Okşak Y., koyuncu j. y.

Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, sa.60, ss.257-270, 2026 (TRDizin)

  • Yayın Türü: Makale / Tam Makale
  • Cilt numarası: Sayı: 60
  • Basım Tarihi: 2026
  • Doi Numarası: 10.52642/susbed.1944472
  • Dergi Adı: Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi
  • Derginin Tarandığı İndeksler: Central & Eastern European Academic Source (CEEAS), Communication Abstracts, Humanities Abstracts, MLA - Modern Language Association Database, Directory of Open Access Journals, TR DİZİN (ULAKBİM), MLA International Bibliography, Social Sciences Abstracts, Sociology Source Ultimate (EBSCO)
  • Sayfa Sayıları: ss.257-270
  • Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Bu çalışma, Türkiye’de ihracat ile döviz kuru arasındaki uzun dönemli ilişkinin Çevresel Kuznets Eğrisi (EKC) tipi doğrusal olmayan bir yapı sergileyip sergilemediğini 1987-2024 dönemi yıllık verileri üzerinden incelemektedir. Analizde ihracat bağımlı değişken, döviz kuru temel açıklayıcı değişken, ithalat ise kontrol değişkeni olarak kullanılmış; tüm değişkenler Dünya Bankası WDI veri tabanından elde edilmiştir. Değişkenlerin bütünleşme dereceleri KPSS durağanlık testiyle belirlenmiş ve serilerin ARDL sınır testi için gerekli koşulları sağladığı görülmüştür. AIC kriterine göre seçilen ARDL(5,1,0,1) modeliyle yapılan eşbütünleşme analizi, ihracat, döviz kuru, döviz kurunun karesi ve ithalat arasında istatistiksel olarak anlamlı uzun dönemli bir ilişki bulunduğunu göstermektedir. Uzun dönem tahminlerinde döviz kuru katsayısının pozitif, döviz kurunun karesi katsayısının ise negatif ve anlamlı bulunması, Türkiye’de ihracat ile döviz kuru arasında ters-U biçimli bir ilişkinin varlığını desteklemektedir. Bulgular, ihracatın belirli bir kur eşiğine kadar arttığını, bu eşiğin aşılmasıyla kur artışlarının ihracat performansını zayıflatabildiğini göstermektedir. İthalat değişkeninin pozitif ve anlamlı etkisi, Türkiye’de ihracat üretiminin ithal girdi yapısıyla güçlü biçimde bağlantılı olduğunu ortaya koymaktadır.
The purpose of this study is to examine if the export-performance-exchange rate relationship for Türkiye is characterized by a non-linear EKC-style pattern. In order to analyze this relationship, an ARDL framework is constructed with annually observed data over the period from 1987-2024 and total imports as a control variable. First, the integration properties of all variables have been tested with KPSS tests. None of the variables are found to have integration orders higher than one, and thus ARDL modelling criteria is met. Then, bounds testing proves the cointegration between exports, the exchange rate, and imports which means there exists a long run equilibrium between these three variables. The long-run analysis clearly indicates a positive exchange rate coefficient and negative quadratic exchange rate coefficient, proving a U-shaped relationship between exchange rate value and export performance. The battery of diagnostic tests performed at the end clearly demonstrates that there is no serial correlation, heteroscedasticity, non-normality, specification errors or parameter instability in the model.