Akademik Veri Yönetim Sistemi
Istanbul Journal of arabic studies (Online), cilt.8, sa.2, ss.353-374, 2025 (TRDizin)
İslam’ın doğuşu ile başlayan dönem naat, methiye, mersiye gibi edebi türleriyle İslami edebiyatın ilk örneklerini oluşturmuştur. Modern dönemde ise bir akım olarak başta Seyyid ve Muhammed Kutub, Ebü’l-Hasen en-Nedvî, Necîb el-Kîlânî gibi öncü isimler tarafından bu konuda çeşitli teoriler ortaya atılmış ve tartışılmıştır. Bu çalışmanın konusu, genel çerçevede İslami edebiyata dair tartışmalar, özel çerçevede ise Hamîde Kutub’un bu alana katkılarıdır. Bu kapsamda öncelikle XIX. yüzyılın ortalarından itibaren gündeme gelen genel tartışmanın hangi konuları içerdiği ve bu edebiyata dair yapılan tanımlardan örneklere yer verilmiştir. Daha sonra Hamîde Kutub’un hayatı ve eserlerine dair bilgiler sunulmuştur. Çalışmanın asıl hedefi yazarın Evbe ile’l-melâz adlı eseri içerisinde dile getirdiği İslami edebiyata dair düşüncelerini ve bunların önceki tartışmalar açısından getirmeye çalıştığı yenilikleri, odaklandığı ana noktaları ortaya koymaktır. Bu teorik düşüncelerinin ne düzeyde pratiğe yansıdığını görmek için eserlerinden bazı örneklere de değinilmiştir. Çalışmada genel anlamda birincil kaynaklar olarak bahsi geçen düşünür ve edebiyatçıların eserlerine ve yer yer alanla ilgili ikincil çalışmalara başvurulmuş ve metin incelemesi yöntemiyle çalışma tamamlanmıştır. Hamîde Kutub’un hayatı ve eserleri ile ilgili akademik çalışmaların az olması, ilgili eserinde İslami edebiyata dair incelemeler yapması ve bunların, teorilerin ortaya çıkış dönemine yakinen şahit olmuş bir yazarın kaleminden çıkması babında ele aldığımız bu konunun öneme sahip olduğu düşüncesindeyiz. Bu çalışma neticesinde Hamîde Kutub’un İslami edebiyat tanımlarını büyük ölçüde tekrar ettiği, ancak bir ana unsur olarak Müslüman edebiyatçı olgusu üzerinde durduğu sonucuna ulaşılmıştır. Modern dönemin perde arkasında kalmış önemli figürlerinden olmasına rağmen hakkında araştırma yapılmamış olması anlamında Hamîde Kutub’a dair bu çalışmanın alanda bir eksikliği gidereceği düşünülmüştür.
The
emergence of Islam marked the initial flourishing of Islamic literature, giving
rise to genres like naat, madhiyya, and marsiya. In the modern era, figures
such as Sayyid and Muhammad Qutb, Abul Hasan al-Nadwi, and Najib al-Kilani
ignited diverse theoretical debates surrounding this field. This study delves
into these broader discussions, with a specific focus on Hamidah Qutb's
significant contributions. It first explores the thematic scope of the
intellectual discourse from the mid-19th century onwards, presenting various
definitions of Islamic literature, before detailing Hamidah Qutb's life and
works. The primary aim is to analyze Qutb's theoretical views on Islamic
literature as articulated in her seminal work Awbah ila al-Maladh,
highlighting the innovations and key emphases she introduced in relation to
earlier discussions, and illustrating how these theoretical ideas manifest in
her practical literary works through selected examples. Relying primarily on
the works of the aforementioned thinkers and relevant secondary sources, the
study employs textual analysis as its main method. Despite her close proximity
to the formative period of Islamic literary theory, the limited academic focus
on Hamidah Qutb underscores the significance of this research. Findings suggest
that while Qutb largely reiterates established definitions, she profoundly
emphasizes the central role of the Muslim writer. This study on Hamidah Qutb aims to fill a notable gap in
the field, as there has been no research on her, despite her being one of the
important figures of the modern period.