Research Information System
in: Güncel Tıp Bilimleri ve Sağlık 1, Prof. Dr. Alper Karagöz,Prof. Dr. Neşe Kaklıkkaya,Doç. Dr. Serdar Güngör, Editor, Gece Kitaplığı Yayınevi, Ankara, pp.296-305, 2025
Fonksiyonel nörolojik bozukluklar
(FNB), hastaların deneyimlediği motor ve duyusal semptomlar, nöbetler ve bilişsel
bozukluklar gibi bulguların tanımlanabilir bir patolojik nedene bağlı
olmaksızın ön planda işlevsel mekanizmalara bağlı geliştiği klinik durumlardır.
Motor semptomlar arasında ekstremite güçsüzlüğü veya tremor, distoni,
parkinsonizm gibi hareket bozuklukları sayılabilir. Duyusal semptomlar arasında
uyuşma veya pozitif duyusal yakınmalar; bilişsel bozukluklar da ise hafıza ve
konsantrasyon sorunları olarak başlıca sıralanabilir.
Daha önceki zamanlarda histeri, konversiyon
bozukluğu ve psikojenik bozukluk gibi kavramlar altında incelenmiş olup 21.
Yüzyılda FNB kavramı kabul görmüştür. 2013 yılında Amerikan Psikiyatri Birliği
Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı'nın beşinci baskısında
(DSM-5) psikolojik stres kriterini kaldırıp fonksiyonel nörolojik semptom
bozukluğu tanımlaması yapılmıştır (1).
Psikojenik yerine ‘fonksiyonel’ teriminin kullanılması hastaların hastalığı
kabulü açısından da pozitif bir durumdur. Uluslararası Hastalık Sınıflandırması-11’de
(International Classification of Diseases-11/ICD-11) ise ‘Mental, davranışsal
veya nörogelişimsel bozukluklar’ başlığı altında ‘Disosiyatif nörolojik semptom
bozukluğu’ olarak tanımlanmıştır. FNB yapay bozukluk ve temaruzdaki gibi
kasıtlı üretilen semptomlardan farklıdır. FNB için geçmişte dışlama tanısı
olarak yaklaşılırken günümüzde pozitif belirtilere dayalı doğrudan tanı
modeline doğru evrilmiştir.
Fonksiyonel Nörolojik Bozukluk
Topluluğu (Functional Neurological Disorder Society-FNDS) FNB ile yaşayan insanlara
farkındalık yaratmak ve yardımcı olmak için ülkemiz dahil birçok ülkeden
hekimlerin de katılmış olduğu 2017 yılından itibaren faaliyet gösteren
uluslararası bir kuruluştur. 2020 yılında FNDS Nörogörüntüleme Çalışma Grubu fonksiyonel
manyetik rezonans görüntüleme (fMRG) çalışmalarının FNB patofizyolojisini açıklamaya,
yeni tedavi yöntemleri geliştirmeye yardımcı olacağını belirtmiş ve bu klinik
alana ilgi artmıştır (2). Klinik ve akademik
olarak hem nöroloji hem de psikiyatrinin ilgi alanı olan FNB tanıdan tedaviye
multidisipliner yaklaşım gerektirmektedir.