Türkiye'de Hava Kirliliği Parametrelerinin Kardiyovasküler Mortalite Üzerine Etkisi
Türk Doğa ve Fen Dergisi, cilt.15, sa.1, ss.17-23, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 15 Sayı: 1
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.46810/tdfd.1726926
- Dergi Adı: Türk Doğa ve Fen Dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.17-23
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Bu ekolojik çalışmada amaç, Türkiye'de 81 ilin 2022 ve 2023 yılları arasında partikül molekülü 10 (PM10) ve sülfür dioksit (SO₂) düzeylerindeki değişimin kardiyovasküler hastalıklara (KVH) bağlı ölüm hızları üzerindeki etkisini değerlendirmektir. KVH’ye bağlı ölüm hızları Türkiye İstatistik Kurumu’ndan (TUİK), PM10 ve SO₂ değerleri Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı verilerinden elde edildi. Veriler SPSS 25.0 ile analiz edildi; dağılım normalliği skewness, kurtosis ve q-q plot ile değerlendirildi; değişkenler arası ilişki Spearman korelasyon testi ile incelendi. Etkili değişkenleri belirlemek amacıyla çoklu doğrusal regresyon analizi uygulandı. Bulgularda PM10 ile KVH mortalite arasında zayıf fakat anlamlı bir pozitif ilişki saptandı (r=0.250, p=0.024). Regresyon analizinde PM10’nın kardiyovasküler mortalite hızı üzerinde anlamlı ve bağımsız etkisi olduğu görüldü (β=0.367, p<0.001). SO₂ değişkeni ile anlamlı bir ilişki bulunmadı. Sonuç olarak, Türkiye'de 2022-2023 yılları arasında PM10 seviyelerindeki artışın, dolaşım sistemi hastalıklarına bağlı daha yüksek mortalite oranlarıyla pozitif ilişkili olduğu gösterilmiştir. Bu bulgu, halk sağlığını korumak için hava kirliliği kontrol stratejilerinin önemini bir kez daha vurgulamaktadır.
The aim of this ecological study is to evaluate the effects of changes in particulate matter 10 (PM10) and sulfur dioxide (SO₂) levels on mortality rates due to cardiovascular diseases (CVD) across 81 provinces in Türkiye between 2022 and 2023. Cardiovascular disease (CVD) mortality rates were obtained from the Turkish Statistical Institute (TUIK), while PM10 and SO₂ data were collected from the Ministry of Environment, Urbanization, and Climate Change. Data were analyzed with SPSS 25.0; distribution normality was evaluated with skewness, kurtosis, and q-q plot; and the relationship between variables was examined with the Spearman correlation test. Multiple linear regression analysis was applied to determine the effective variables. In the findings, a weak but significant positive relationship was found between PM10 and CVD mortality (r=0.250, p=0.024). In the regression analysis, PM10 was found to have a significant and independent effect on cardiovascular mortality rate (β=0.367, p<0.001). No significant relationship was found with the SO₂ variable. As a result, it was shown that the increase in PM10 levels in Turkey between 2022 and 2023 is positively associated with the increase in mortality rates due to circulatory system diseases. In conclusion, the increase in PM10 levels in Türkiye between 2022 and 2023 was shown to be positively associated with higher mortality rates due to circulatory system diseases. This finding once again underscores the importance of air pollution control strategies for protecting public health.