TÜRKİYE’DE BUHÂRÎ ÜZERİNE YAYINLANAN AKADEMİK ÇALIŞMALARIN BİBLİYOMETRİK ANALİZİ

Creative Commons License

ALKAN A. A., Yıldız E. S.

Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, cilt.0, sa.29, ss.108-139, 2026 (TRDizin)

Özet

Çalışmamız Türkiye’de İmam Buhârî ve eserleri üzerine yapılan akademik yayınların genel seyrini, yoğunlaştığı tematik alanları ve literatürde görece ihmal edilen yönleri ortaya koymayı amaçlamaktadır. Hadis ilmi açısından merkezî bir konuma sahip olan Buhârî literatürü, nicelik bakımından oldukça geniş bir hacme ulaşmış olmasına rağmen bu literatürün konu, yöntem ve disiplin dağılımlarını bütüncül ve veri temelli bir perspektifle ele alan yeterli çalışmaların bulunmadığı görülmektedir. Araştırmanın temel problemi, Türkiye’de Buhârî üzerine üretilen akademik çalışmaların tarihsel gelişim çizgisinin, yapısal özelliklerinin ve araştırma yönelimlerinin sistematik, karşılaştırmalı ve bütüncül biçimde analiz edilmemiş olmasıdır. Bu doğrultuda çalışma, mevcut literatürün niceliksel ve tematik haritasını çıkarmayı, alanın güçlü ve zayıf yönlerini tespit etmeyi ve gelecekte yapılacak araştırmalar için analitik bir çerçeve sunmayı hedeflemektedir. Araştırma soruları Buhârî çalışmalarının hangi dönemlerde yoğunlaştığı, hangi eserler etrafında şekillendiği, hangi disiplinlerde üretildiği, hangi konuların ön plana çıktığı ve hangi alanların görece ihmal edildiği noktalarında yoğunlaşmaktadır. Araştırma 1927–2025 yılları arasında Türkiye’de yayımlanan lisansüstü tezler, akademik makaleler, sempozyum bildirileri ve telif kitapları kapsamaktadır. Çalışmamızda betimsel istatistik/bibliyometrik analiz yöntemi tercih edilmiştir. DergiPark, YÖKTEZ ve İSAM veri tabanlarından derlenen veriler yayın türü, yıl, konu başlığı, eser odaklılık ve disiplinlere göre sınıflandırılarak analiz edilmiştir. Analiz sonuçları tablo ve grafiklerle sunulmuş ayrıca elde edilen veriler genel bir değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Bulgular Türkiye’de Buhârî üzerine yapılan çalışmaların büyük ölçüde hadis alanında yoğunlaştığını ve el-Câmiʿu’s-sahîh merkezli bir literatürün belirgin biçimde baskın olduğunu ortaya koymaktadır. Buna karşılık müellife nispet edilen eserlerin önemli bir kısmının akademik düzeyde henüz yeterince ele alınmadığı görülmektedir. Ayrıca disiplinler arası yaklaşımların sınırlı kaldığı, Buhârî’nin telif ve tasnif metodolojisini merkeze alan araştırmaların görece az olduğu ve müellifin düşünsel arka planına yönelik çalışmaların nitelik bakımından sınırlı bir düzeyde seyrettiği tespit edilmiştir. Sonuç olarak bu çalışmada Türkiye’deki Buhârî literatürünün mevcut durumu sistematik ve eleştirel bir bakışla ortaya konmakta ve konu çeşitliliğinin çoğaltılması, metodolojik derinliğin güçlendirilmesi, disiplinler arası etkileşimin artırılması ve Buhârî’nin ilmî şahsiyetini bütüncül biçimde ele alan araştırmaların teşvik edilmesi gerektiği vurgulanmaktadır.
This study aims to examine the general trajectory, thematic concentrations, and relatively neglected dimensions of the academic publications produced in Türkiye on Imām al-Bukhārī and his works. Although the Bukhārī literature, which occupies a central position in the science of ḥadīth, has reached a considerable volume in quantitative terms, studies that address its thematic distribution, methodological orientations, and disciplinary spread from a holistic and data-driven perspective remain limited. The main problem of the research is that the historical development, structural characteristics, and research tendencies of academic studies on al-Bukhārī in Türkiye have not been systematically, comparatively, and comprehensively analyzed. Accordingly, this study seeks to map the quantitative and thematic landscape of the existing literature, identify its strengths and weaknesses, and provide an analytical framework for future research. The primary research questions focus on the periods in which studies on al-Bukhārī intensified, the specific works around which they were shaped, the disciplines in which they were produced, the themes that came to the forefront, and the areas that have been relatively neglected. The scope of the research covers postgraduate theses, academic articles, symposium papers, and authored books published in Türkiye between 1927 and 2025. The study is based on bibliometric analysis and adopts a mixed-method approach combining quantitative and qualitative data collection and evaluation processes. In the quantitative phase, data obtained from DergiPark, the National Thesis Center (YÖKTEZ), and İSAM databases were coded according to criteria such as publication type, year, subject category, work-centered focus, and disciplinary distribution, and were analyzed through tables and graphs. The results indicate that studies on al-Bukhārī in Türkiye are predominantly concentrated within the field of ḥadīth, and that a literature centered largely on al-Jāmiʿ al-Ṣaḥīḥ is clearly dominant. By contrast, a significant number of works attributed to the author have not yet been sufficiently examined at the academic level. Furthermore, interdisciplinary approaches remain limited, studies focusing on al-Bukhārī’s methodology of compilation and classification are relatively few, and research addressing his intellectual background continues to be quantitatively restricted. In conclusion, the study systematically and critically presents the current state of the Bukhārī literature in Türkiye, emphasizing the need to increase thematic diversity, strengthen methodological depth, enhance interdisciplinary interaction, and encourage holistic research centered on al-Bukhārī’s scholarly identity, while also underlining the importance of stronger integration with the international literature and the expansion of comparative studies.