ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİ METİNLERİNDE GÖRÜLEN ‘-INCA’ VE ‘-ICAK’ GERUNDİUM EKLERİNİN MORFOLOJİSİ VE SEMANTİK İŞLEVLERİ ÜZERİNE

Ertürk H.

Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, cilt.88, sa.1, ss.467-480, 2026 (TRDizin)

Özet

Türk dilinin tarihî lehçelerinden biri olan Eski Anadolu Türkçesi, taşıdığı birtakım ayırt edici özellikler sebebiyle kendisinden sonraki periyodu oluşturan Osmanlı Türkçesinden ayrılır. Bu özellikler, çoğunlukla fonetik düzlemde, bazen de döneme has bazı eklerin ve sözcüklerin kullanımı gibi morfolojik ve leksik düzlemde ortaya çıkar. Eski Anadolu Türkçesine mahsus spesifik morfolojik özellikler arasında zikredilebilecek bu özelliklerden biri “-IncA” ve “-IcAK” gerundium eklerinin kullanımıdır. Bu iki ek, fiillere eklenerek onların leksik kategorisini değiştiren, eklendiği fiilleri “fiil” kategorisinden “isim” kategorisine taşıyan ve onları zarf durumuna getiren eklerdir. Ancak Eski Anadolu Türkçesiyle yazılmış metinlerin dil içi çevirilerinde bu eklerin anlamlandırılmasında birtakım aksaklıkların veya çeviri yanlışlarının ortaya çıktığı görülür. Bu noktadan hareketle bu çalışmanın konusu, döneme ait metinlerden seçilmiş kullanım örneklerinden hareketle “-IncA” ve “-IcAK” gerundium eklerinin morfolojik yapısı ve semantik işlevlerinin incelenmesi olarak belirlenmiştir. Çalışma kapsamında, öncelikle Eski Anadolu Türkçesiyle kaleme alınmış başlıca eserler arasından seçilen belirli sayıda kaynak taranmış, bu eserlerde “-IncA” ve “-IcAK” gerundiumlarının kullanım örnekleri tespit edilmiştir. İkinci aşamada tespit edilen örneklerden hareketle bu eklerin morfolojik ve semantik işlevleri incelenmiştir. “Tartışma” başlığını taşıyan bölüm kapsamında ise bahsedilen eklerin morfolojisi üzerine temel görüşlere yer verilmiş ve bu hususta yeni bir öneri sunulmuştur.