XVI. Yüzyıl İstanbul’unda Tekke ve Saray Şeyh ve Bânî Arasındaki Yakınlığın Mahiyeti Üzerine Bir Değerlendirme

Bölükbaşı A.

SELCUK UNIVERSITESI TURKIYAT ARASTIRMALARI DERGISI-SELCUK UNIVERSITY JOURNAL OF STUDIES IN TURCOLOGY, sa.60, ss.49-78, 2023 (ESCI, TRDizin)

Özet

Bu çalışmada XVI. yüzyılda İstanbul’da inşa edilmiş olan beş adet Halveti
tekkesi ele alınmıştır. Bu tekkeleri ayrıcalıklı kılan husus, bânîsinin
sarayı/konutu bahçesinde yahut çok yakınında inşa edilmiş olmalarıdır.
Yapılacak incelemeyle bânînin sarayıyla tekkenin yakın mekânlarda
bulunmasının anlamlandırılması ve bânî ve şeyh ilişkisinin çok yönlü olarak
irdelenmesi amaçlanmaktadır. Bânîler tekkelerini saray bahçesinde ya da çok
yakınında inşa ettirerek Halvetilerle var olan yakınlıklarını daha da takviye
etmek ve Halveti tarikatı müntesibi olduklarını açıkça göstermek istemişlerdi.
Sözü edilen bânîlerin türbe ve kabirlerinin de tekke içerisinde yer alması bu
hususların diğer bir kanıtıdır. Bânîlerin tekke yapısını ve sakinlerini
kendilerine bu kadar yakında konumlandırmaları, günlük yaşamları içerisinde
dinî ve tasavvufî unsurlara daha fazla yer verme arzusunun bir yansıması
olmalıdır.

In this study, five Khalwati dervish lodges built in İstanbul in the sixteenth
century are discussed. What makes these dervish lodges privileged is that they
were either built in the garden of the palace/ mansion or very close to it. With
this study, it is aimed to make sense of the presence of dervish lodge and palace
in the nearby places and to examine the relationship between the patron and
sheikh from multidimensional perspective. By undertaking construction of
these dervish lodges in the palace garden or very close to it, the patrons
wanted to further reinforce their intimacy with the Khalwatis and make it
clear that they were from the Khalwati order. The fact that the tombs and
graves of the mentioned patrons in the dervish lodges were another proof of
these issues. The fact that the patrons’ location the dervish lodge structure and
their inhabitants so close to it, should reflect the desire to give more space to
religious and mystic elements in their daily lives