Akademik Veri Yönetim Sistemi
Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, cilt.11, sa.1, ss.107-115, 2026 (Hakemli Dergi)
Bu çalışma, “Türkiye’de Dinî Liderlik” kitabının tanıtım ve tahlilini amaçlamaktadır. Eser, Türkiye’de dinî otorite
ve liderlik biçimlerinin Cumhuriyet sonrası dönüşümünü tarihsel ve sosyolojik bir çerçevede incelemektedir.
Yazar Mehmet Ali Büyükkara, hilafetin kaldırılması ve modern ulus devletin kurulmasıyla birlikte geleneksel dinî
otorite yapılarının önemli ölçüde değiştiğini; bu süreçte resmî kurumlar, cemaatler, entelektüel liderlikler ve gayrı sünnî topluluklar üzerinden farklı dinî liderlik tiplerinin ortaya çıktığını ortaya koymaktadır. Eserde öncelikle
resmî dinî otoritenin temsilcileri olan Diyanet İşleri Başkanlığı ve ilahiyat fakülteleri ele alınarak devletin din
alanını kontrol etme ve yönlendirme politikaları analiz edilmektedir. Ardından yazar, medreseler ve tarikatlar gibi
geleneksel dinî otorite merkezlerinin Cumhuriyet döneminde resmî statülerini kaybetmelerine rağmen toplumsal
etkilerini sürdürdükleri göstermektedir. Bu bağlamda özellikle Said Nursî ve Süleyman Hilmi Tunahan gibi
karizmatik liderler etrafında şekillenen bazı sivil cemaatlerin modern şehirleşme ve toplumsal dönüşüm
süreçlerinde yeni örgütlenme biçimleri geliştirdiğine temas etmektedir. Kitap ayrıca siyasal liderlik taleplerini
inceleyerek Necmettin Erbakan öncülüğündeki Millî Görüş Hareketi ile hilafet talebini savunan Hizbü't-Tahrir
gibi oluşumların din–siyaset ilişkisine dair yaklaşımlarını ve süreç içinde geçirdikleri değişimleri de ele
almaktadır. Son bölümde ise Caferilik, Alevilik-Bektaşilik ve Nusayrilik gibi gayr-ı sünnî toplulukların liderlik
yapıları, cemaatsel kökleri, inanç ve değer özellikleriyle mevcut durumları incelenmektedir. Sonuç olarak eser,
Türkiye’de dinî liderliğin tek merkezli bir yapıdan ziyade resmî kurumlar, cemaatler, entelektüeller ve mezhebi
topluluklar arasında paylaşılan çok katmanlı bir otorite alanı olduğunu ortaya koymaktadır.