Sakarya Oflak Bölgesi Killerinin Düşük Dereceli Seramik Bünyelerde Kullanılabilirliğinin Araştırılması
Kent Akademisi (Online), cilt.19, sa.4, ss.1-19, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 19 Sayı: 4
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.35674/kent.1842873
- Dergi Adı: Kent Akademisi (Online)
- Derginin Tarandığı İndeksler: Art Index, Central & Eastern European Academic Source (CEEAS), TR DİZİN (ULAKBİM), Academic Search Ultimate (EBSCO)
- Sayfa Sayıları: ss.1-19
- Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Sanatsal ve endüstriyel seramikler ile geleneksel çömlekçiliğin üretim süreçlerinde ihtiyaç duyulan hammadde çeşitleri ve hammadde kullanım miktarlarının arttığı görülmektedir. Ancak doğal hammadde kaynaklarının giderek azalması, sürdürülebilir üretim hedefleri doğrultusunda alternatif hammadde kaynaklarının araştırılmasına yöneltmektedir. Bu alanlardaki üretimlerde kullanılabilecek ikincil veya geri kazanılmış hammaddelerin değerlendirilmesi hem ekonomik hem de çevresel açıdan büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda geleneksel çömlekçiliğin ana hammaddelerinden biri olan kırmızı killer hem dünyada hem de Türkiye’de yaygın olarak bulunan önemli doğal kaynaklardandır. Araştırma, çömlekçiliğin babadan oğula aktarılarak sürdürüldüğü; ancak 1980-1990 yıllarında atölyelerin kapanmasıyla üretim faaliyetlerinin azaldığı ve yok olmaya başladığı Sakarya bölgesinde yapılmıştır. Sakarya bölgesinin farklı alanlarında görülen çömlekçilikte kullanılmak üzere alınan kırmızı kil, Ömerağa köyü yakınlarındaki Oflak Dağı’ndan elde edilmiştir. Doğal kaynaklardan doğrudan elde edilen Oflak-1 ve Oflak-2 adı verilen kırmızı kil örneklerinin araştırma kapsamında fiziksel, kimyasal ve mineralojik özellikleri kimyasal analiz için Spectro IQ marka ve model x-ışınları floresans (XRF) cihazı ile analiz edilmiştir. Elde edilen veriler doğrultusunda, söz konusu kilin 930–1040 °C sıcaklıklarda pişirilmesiyle oluşan kırmızı renkli denemelerin üretim potansiyeli değerlendirilmiş ve deneme bünyelerinde geleneksel çömlek ve earthenware seramik üretiminde kullanılabilecek kırmızı renkli plastik bünye yeni hammadde kaynağı olarak olumlu sonuçlar elde edilmiştir. Kaolin katkıları ile hazırlanan reçeteler plastiklik özelliklerini iyileştirmiştir. 930°C ve 1040°C’de pişirilen numunelerde açık kiremit kırmızısı renkler elde edilmiş, toplam küçülme ve su emme değerleri azalmıştır. Bulgular, Sakarya bölgesinde yerel kil kaynaklarıyla düşük maliyetli üretimin yeniden canlandırılabileceğini ve sınırlı rezervlere sahip hammaddelere alternatif doğal malzemelerin seramik bünyelerinde kullanılabileceğini göstermektedir.”
The production of artistic and industrial ceramics, as well as traditional pottery, has increasingly demanded diverse types and amounts of raw materials. However, the gradual depletion of natural resources highlights the importance of exploring alternative raw materials to achieve sustainable production goals. Among these, red clays are considered an essential raw material for pottery due to their favorable physical and chemical characteristics and their widespread availability globally and in Turkey. This study focuses on red clay samples collected from Oflak Mountain near Ömerağa Village in the Sakarya region, where pottery has historically been passed down through generations, but production declined after the 1980s and 1990s. The samples, labeled Oflak-1 and Oflak-2, were analyzed in terms of their physical, chemical, and mineralogical characteristics. Red clay samples, named Oflak-1 and Oflak-2, directly obtained from natural sources, were analyzed in terms of their physical, chemical, and mineralogical properties for research purposes using a Spectro IQ X-ray fluorescence (XRF) device. Based on the obtained data, the production potential of red-colored test specimens obtained by firing the clays at temperatures between 930–1040 °C was evaluated. The results indicated that these clays could serve as a new raw material source with a red-colored plastic body suitable for traditional pottery and earthenware ceramic production. Formulations prepared with kaolin additions improved plasticity characteristics. Samples fired at 930 °C and 1040 °C exhibited light terracotta-red colors, with reductions in total shrinkage and water absorption values. The findings suggest that low-cost production can be revitalized using local clay resources in the Sakarya region and that alternative natural materials can be utilized in ceramic bodies as substitutes for raw materials with limited reserves.