CİCERO VE YUSUF HAS HACİB’İN DEVLET ANLAYIŞLARINA KARŞILAŞTIRMALI BİR BAKIŞ

Creative Commons License

FENER K.

Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, sa.44, ss.71-93, 2026 (TRDizin)

Özet

Farklı kültür ve uygarlıkların devlet idare tarzları; toplum, coğrafya ve kolektif birikim doğrultusunda önemli değişiklikler arz etmektedir. Nitekim tarihten günümüze farklı toplumlarda devlet yönetim anlayışlarının değişik biçimlerde tezahür ettiği görülmektedir. Devleti teorik olarak inceleyen metinlerde, devlete yönelik çeşitli meseleler hakkında felsefi ve sosyolojik düşünceler öne sürülmüş ve toplumu oluşturan çeşitli sınıf ve zümrelerin yapısı, değeri, yönetici tarafından izlenmesi gereken davranış ve tutumlar da etraflı bir şekilde incelenmiştir. Bu çalışmada, Batı’nın siyasal hayatına yön vermiş Cicero’nun Devlet Üzerine adlı eseri ile Türk düşünce sistemi ve devlet anlayışının vücut bulmuş hâli olan Yusuf Has Hacib’in Kutadgu Bilig’i devlet anlayışı, yönetim şekilleri, hükümdardan beklenen erdemler ve sosyal devlet anlayışı doğrultusunda karşılaştırmalı bir şekilde incelenecektir. Elde edilen bulgular ışığında, Türk siyasal yaşamındaki gelişmelerin toplum yapısı, coğrafya, kültür ve felsefi birikim vb. etkenlere bağlı olarak Batı’daki çizgiden çok farklı bir yol izlediği görülmektedir. Dolayısıyla Batı’da devlet yönetimine ilişkin ortaya konan düşünce ve uygulamaların Türk siyasal yaşamında tam bir karşılık bulmadığı belirlenmiştir.
State governance differs in various cultures and civilizations in line with societal, geographical and historical contingencies. Texts which examine the state from a theoretical perspective, philosophical and sociological ideas have been put forward with regard to various issues pertaining governing. These works examinined thoroughly the structure and worth of different social classes and groups, as well as the behavior and attitudes expected of the ruler. This paper comparatively discusses Cicero’s De Re Publica, which shaped the political life of the West, and Yusuf Khas Hajib’s Kutadgu Bilig, which is the embodiment of the Turkish thought system and state organisation. State understanding, forms of governance, the virtues expected of the ruler, and conceptions of the social state are the focal points. It is observed that developments in Turkish political life follow a markedly different trajectory from those in the West depending on factors such as social structure, geography, culture and philosophical traditions.