Kutadgu Bilig, Yûsuf Hâs Hâcib tarafından 1069 yılında 11. yüzyıl Orta Asya Türkçesiyle kaleme alınmış manzum bir siyasetname ve ahlak kitabıdır. Eser, tür olarak kendisinden önce Hint-İran ve sonrasında da İran-İslam kültür ve medeniyetinde gelenekleşen hükümdarlara iyi bir devlet idaresinin esaslarını öğretmek gayesini güden siyaset ve ahlak kitaplarının Türk edebiyatındaki ilk örneğidir. Muhteva olarak ve temsil ettiği dünya görüşü itibarıyla eser, eski Türk düşünce hayatından izler taşısa da genel olarak İslami dünya görüşünün güçlü tesiri altındadır. Edebî bir metin olarak ise Kutadgu Bilig, bir mütefekkir ve söz ustası olan Yûsuf’un elinde 11. yüzyıl Orta Asya Türkçesinin bütün inceliklerinin manzumeleştiği bir başyapıttır. Yûsuf’a özgü olan bu edebî dil filolojik açıdan her türlü tetkiki hak eder. Eldeki çalışmada dilbilgisel bir kategori olan sıralama birleşikleri (ikilemeler) ve özellikle de üyeleri aynı semantik içeriğe işaret eden birleşikler, ėtig sözcüğü örneklendirilerek, semantik bilimi ilkelerine göre tetkik edilmiş; bu yolla ilgili sözcüğün birleşiklerde oluşan semantik dağılımları tasvir edilmeye çalışılmıştır. Bu çalışmayla aynı zamanda ikilemelerin semantik bilimi açısından stratejik bir değer taşıdığı da vurgulanmak istenmiştir.
Kutadgu Bilig is a poetic book of politics and ethics written by Yûsuf Hâs Hâcib in 1069, in the 11th-century Central Asian Turkish language. In terms of genre, the work is the first example in Turkish literature of political and ethical books that aim to teach rulers the principles of good governance. This tradition originated in the Indo-Iranian culture and later continued in the Iranian-Islamic culture and civilization. In terms of content and the worldview it represents, the work, while bearing traces of ancient Turkic thought, is largely under the strong influence of the Islamic worldview. As a literary work, Kutadgu Bilig is a masterpiece in which Yûsuf, a thinker and master of words, embodies all the subtleties of 11th-century Central Asian Turkish in poetic form. This literary language unique to Yûsuf deserves comprehensive philological examination. In the present study, the compound structures (collocations), which are a grammatical category, are examined - specifically those compounds whose components indicate the same semantic content, using the word ėtig as an example and following principles of semantics. Through this approach, the semantic distributions of the relevant word within compounds are described. This study also aims to emphasize the strategic importance of collocations from a semantic perspective.
