Akademik Veri Yönetim Sistemi
Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları, sa.8, ss.115-124, 2005 (Hakemli Dergi)
Osmanlı Devleti, 1517 yılında Mısır’ı hâkimiyeti altına aldıktan sonra Sudan coğrafyasında da siyasî ve hukukî nüfuz tesis etmiştir. Bugünkü Sudan toprakları, XIX. yüzyıla kadar Osmanlı egemenliği çerçevesinde, bir kısmı doğrudan merkezî idareye, bir kısmı ise Mısır valiliğine bağlı olarak yönetilmiştir. Bu dönem, Sudan tarih yazımında “eski Türk dönemi” (ahd-i’t-Türkiyye’s-sâbika) olarak adlandırılmakta ve Sudan’ın modern siyasî sınırlarının şekillendiği bir evreyi ifade etmektedir. XIX. yüzyılın sonlarında İngiltere’nin Mısır’ı işgaliyle birlikte Sudan meselesi yeni bir boyut kazanmıştır. İngiltere, Mehdi Hareketi’ni gerekçe göstererek Sudan’a askerî müdahalede bulunmuş, 1898’de Hartum’un işgaliyle fiilen Osmanlı hâkimiyetine son vermiştir. 1899 İngiliz-Mısır Anlaşması ile Sudan’da İngiliz-Mısır ortak yönetimi kurulmuş, ancak bu düzenleme Osmanlı Devleti’nin tarihî ve uluslararası hukuk kaynaklı haklarını yok saymıştır. Osmanlı hükümeti bu gelişmelere diplomatik yollardan itiraz etmiş, protesto notaları vermiş ancak askerî güç kullanabilecek durumda olmadığı için fiilî işgali engelleyememiştir. Bu çalışma, Sudan’ın Osmanlı Devleti’nden koparılma sürecini tarihî ve hukukî boyutlarıyla ele alarak, İngiliz sömürgeciliğinin Sudan’da Türk dönemini nasıl sona erdirdiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır.