P. Fahriye’nin Roman ve Hikâyelerinde Aşkın Tezâhürü

Creative Commons License

ESEN S., ÖZTÜRK Y.

Hikmet-akademik edebiyat dergisi (Online), cilt.0, sa.24 [BAHAR 2026], ss.407-426, 2026 (TRDizin)

Özet

Tanzimat sonrası Türk edebiyatında kadın yazarlara ev sahipliği yapan başlıca dergilerden biri Hanımlara Mahsus Gazete olmuştur. Bu derginin yazar kadrosu içinde yer alan birbirinden önemli kadın imzaları arasında hakkında çok az bilgiye sahip olduğumuz P. Fahriye de vardır. Burada kendine mahsus bir köşesi de bulunan P. Fahriye, dergide hem küçük romanlar hem de kısa hikayeler yazmıştır. Gazetenin okurlarına ayrı basım olarak da verdiği Dilfikâr romanı, “Madelen”, “Sebat”, “Mağdure”,” Rakibe” “Pakize”, “Nahide” adlarını taşıyan altı hikayesi ile “Hitâb-ı Maderâne” şiiri Hanımlara Mahsus Gazete dergisinde yayımlanmıştır. Tanzimat dönemi kadın edebiyatçıları arasında yer alan P. Fahriye, Fatma Aliye gibi ahlakçı, gelenekçi bir tutuma sahiptir ancak ondan kadının aşk duygusunu evlendikten sonra yaşaması gereken bir duygu olduğu fikriyle ayrılmaktadır. P. Fahriye, aşkı, evlilik öncesinde yaşanan, bireyleri evliliğe hazırlayan ve bu sürecin doğal bir parçası olarak görmektedir. Devrinin yazarları içinde geleneğe yakın, genç kızların çok erken yaşlarda evliliklerine karşı çıkması açısından da çağdaş bir yazardır. Bu çalışmada P. Fahriye’nin Dilfikâr romanı ve beş hikayesi üzerinden aşka bakış açısı ele alınmıştır.
One of the leading periodicals that provided a platform for women writers in post- Tanzimat Turkish literature was Hanımlara Mahsus Gazete. Among the many significant female voices in its roster of contributors was P. Fahriye, about whom we possess very limited information. P. Fahriye, who also had a regular column of her own in the journal, wrote both short novels and short stories for the publication. Her novel Dilfikâr, which the newspaper also distributed as a separate print for its readers, along with her six short stories titled ‘Madelen’, ‘Sebat’, ‘Mağdure’, ‘Rakibe’, ‘Pakize’ and ‘Nahide’ and her poem ‘Hitâb-ı Maderâne’ were all published in Hanımlara Mahsus Gazete. As one of the women writers of the Tanzimat period, P. Fahriye adopted a moralistic and traditionalist stance similar to that of Fatma Aliye; however, she diverged from her in rejecting the notion that a woman’s experience of love should occur only after marriage. P. Fahriye regarded love as a sentiment to be experienced prior to marriage, one that prepares individuals for marriage and constitutes a natural part of that process. Among the writers of her time, she was close to tradition yet also progressive in her opposition to the marriage of young girls at very early ages. This study examines P. Fahriye’s perspective on love through her novel Dilfikâr and five of her short stories.