Muhammed Miskin Kanbûr el-Antâkî'nin Tecdîd-i İman Risâlesi
Uluslararası Antakyalı Âlimler İlim Geleneğinin Kökleri ve Etkileri Sempozyumu, Hatay, Türkiye, 15 - 16 Mayıs 2026, ss.101, (Özet Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
- Basıldığı Şehir: Hatay
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.101
- Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Bu çalışmada “Kanbûr” lakabıyla tanınan Muhammed
Miskin el-Antâkî’nin Risâle fî tecdîdi’l-îmân adlı eseri incelenecektir.
Hayatı hakkında kaynaklarda bilgi bulunmayan Muhammed el-Antâkî Mısır’da ikamet
ettiği dönemde kaleme aldığı bu risâleyi Takıyyüddin Mehmed Birgivî (ö. 981/1573)
ile başlayan tartışmalara eklemlenmek için kaleme almıştır. Birgivî’nin Türkçe
olarak telif ettiği Vasiyetnâme adlı eserinde Müslümanlara “Eğer
benden küfür sadır olduysa tövbe ettim, İslâm’a girdim” diyerek imanlarını
yenilemeleri tavsiyesinde bulunması Osmanlı ilim çevresinde geniş katılımlı bir
dizi tartışmaya yol açmıştır. Tecdîd-i imân meselesi etrafında Birgivî’nin
tavsiyesinde kullandığı ifadelerin imanda şüpheye (şekk) yol açıp açmadığı,
şüphe içeren bu sözün kesin tasdik olan imana zara vermesi ve küfre neden
olması, şartlı önermelerde mukaddem ile tali arasındaki ilişki, imanda istisna,
şüphenin mahiyeti, şartlı tövbe ve imanın şarta bağlanması gibi konular
tartışılmıştır. Bu tebliğde tecdîd-i imân risâleleri hakkında kısaca bilgi
verilerek Muhammed el-Antâkî’nin eserinin bu literatürdeki yeri tespite
çalışılacaktır. Bu minvalde yukarıda bahsi geçen sözün “küfür” anlamına
gelmeyeceğini ve dolayısıyla kişiyi imandan çıkarmayacağını savunan Antâkî’nin
görüşünü temellendirmek için kullandığı argümanlar incelenecektir. Ayrıca
eserin içeriğinden ve tespit edilen yazma nüshalarından hareketle literatürde bu
eserin müellifine dair yapılan yanlışlıklar tashih edilecek ve ulaşılan veriler
ışığında Antâkî’nin yaşadığı döneme dair bir tarihlendirme teklifi sunulacaktır.