Doğu roma ve Sâsânîler arasındaki iktisadi ilişkiler (Ms. V. ve VI. yüzyıllar)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, TARİH ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HATİCE KAYRAK
Danışman: AHMET ALTUNGÖK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Doğu Romalılar (Bizans) ve Sâsânîler (İran) tarihsel zaman içerisinde güçlü birer devlet olarak karşımıza çıkmaktadır. İktidarlıklarını sağlamlaştırmak, ekonomilerini güçlendirmek, sınırlarını genişletmek, dünya gücü olmak vb. için birbirleriyle temas halinde olmuşlardır. Bu iki devlet Doğu Roma'nın 330'da kuruluşundan İran'ın III. Yezdicürd Döneminin sonuna kadar (652) yaklaşık 300 yıl Anadolu'nun doğusunda sınır komşusu olarak yaşamışlardır. Şiddetli düşmanlıklara rağmen mücadelelerde bir tarafın diğer tarafa üstünlük sağlayamadığı görülmektedir. V. ve VI. yüzyıllar Doğu Roma ve Sâsânî ilişkilerinde ayrı bir öneme sahiptir. İki devletin mücadelesi savaş alanlarıyla sınırlı kalmamıştır. İlişkilerinde söz konusu olan konular arasında; tarım ürünleri, ticaret ve ticari yollar, sanayi ve sanayi ürünleri, madeni kaynaklar, endüstri ürünleri, stratejik yerlere sahip olma, ekonomik ve askeri yönden üstün gelme vb. yer alır. İktisadi açıdan birbirine karşı üstün gelmek amacıyla çeşitli yollar denemişlerdir. İpek yoluna hâkim olma mücadelesi, Kafkasya, Kızıldeniz ve Hazar Denizi üzerine çekişmeler, Kuzey Mezopotamya'daki pazar şehirlerine egemen olma yarışı bunlara örnek gösterilebilir. Özellikle Amid'i (Diyarbakır) Sâsânîler ele geçirince Bizans'ın doğu politikasında önemli değişiklikler olmuştur. Doğu Roma'nın Sâsânîlerin ekonomilerine darbe vurmak için Fırat havzasına yerleşme çabaları; İran'ın Karadeniz'e açılma politikası, Suriye ve Akdeniz'e yerleşme isteği diğer meseleler arasında yer almaktadır. Doğu Roma ve Sâsânî birbirlerinin ezeli rakibi olarak kendilerini diğer toplumlardan üstün görüp dünyanın yönetimine hâkim olmayı hedefleyen iki imparatorluktur. Defalarca karşı karşıya gelmişler ve hemen hemen her alanda çatışma içerisinde olmuşlardır. Mücadeleleri Medine'de inşa edilen İslam Devletinin Dört Halife Döneminde Arap yarımadası dışına fetih hareketlerine başlamasına kadar devam etmiştir. Başarılı seferler düzenleyen Müslüman Araplar Sâsânî Devletinin yıkılmasında etkili olurken Bizans'ın güç kaybetmesine neden olmuştur.