Kazak Türkçesinde isim cümleleri (Abiş Kekilbayev'in Dala Balladaları adlı eseri temelinde)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SERDAR ÖZDEMİR

Danışman: OKTAY SELİM KARACA

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Türkiye Türkçesi gramer anlayışında cümleler yüklemin türü itibarıyla isim ve fiil cümlesi olarak iki gruba ayrılırken günümüz Kıpçak grubu Türk lehçelerinden biri olan Kazak Türkçesi gramer anlayışında ise cümleler farklı görüşler de olmakla beraber ekseriyetle yüklemin türüne göre gruplandırılmaz. Kazak Türkçesinde "bayandavış" yani yüklem unsuru, isim ve fiil olmasına göre esim bayandavış (isim yüklem) ve etistik bayandavış (fiil yüklem) şeklinde iki kategoriye ayrılır. Kazak Türkçesinde isim yüklem unsurlarının incelendiği bu çalışmada isim yüklemlerin yapılarının ve kullanılma biçimlerinin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda Kazakistan'ın değerli yazar ve düşünürü Abiş Kekilbayev'in Dala Balladaları (Bozkır Hikâyeleri) adlı eserinde yer alan Bäseke, Hanşa Dariya Hikayası, Şıñırav ve Bäygetorı adlı uzun hikâyeler taranmış, hikâyelerde geçen isim yüklem unsurları belirlenerek zamansal ve yapısal açıdan bir sınıflandırmaya tabi tutulmuştur. Çalışmada ayrıca ek fiil (isim fiili, cevher fiil), Kazak Türkçesinde isim yüklem unsuru ve Türkiye Türkçesinde isim cümlesi üzerine yapılan çalışmalara dair literatür taraması yapılarak bahsi geçen konularda dil bilimcilerin görüşlerine de yer verilmiştir. Eserde yer alan hikâyeler önce Kiril esaslı Kazak alfabesinden Latin alfabesine transkribe edilip ardından Türkiye Türkçesine aktarılmış, çalışmanın inceleme bölümünde ise yöntem olarak önce Kazak Türkçesindeki cümlelerin Latin harfli transkripsiyonu ile cümlelerin alıntılandığı eserin adı ve sayfa numarası verilmiş, ardından bu cümlelerin Türkiye Türkçesine aktarımı tırnak içerisinde gösterilmiştir. Çalışma "Birinci Bölüm (Dil İncelemesi)", "İkinci Bölüm (Metin)" ve "Sonuç" olmak üzere toplam üç bölümden meydana gelmektedir. Çalışmanın sonunda "Kaynakça" bölümüne yer verilmiştir.