Sarıgöl Mahallesinde (Gaziosmanpaşa-İstanbul) kentsel dönüşümün yer duygusuna etkileri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, COĞRAFYA ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BERFİN ALPAR
Danışman: TANER KILIÇ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:21. yy‟da küresel ve yerel ölçekte yaĢanan ekonomik krizler kentsel mekâna müdahale biçimini ve planlama süreçlerini önemli biçimde etkilemiĢtir. 2000‟li yıllardan sonra neoliberal politikaların ivme kazanmasıyla kentler küresel sermayenin hegemonyası altında kalarak hızla dönüĢüme uğramaya baĢlamıĢtır. Özellikle ülkemizde 2002 yılında mevcut siyasi iktidarın değiĢmesiyle birlikte 1984 yılında dar ve orta gelirli vatandaĢın konut ihtiyacını karĢılamak için kurulan Toplu Konut Ġdaresi BaĢkanlığı‟na (TOKĠ) verilen yetkiler arttırılmıĢtır. TOKĠ‟ye verilen yetkilerin arttırılmasıyla Ġstanbul gibi büyük kentler mega projelerle birer inĢaat alanına dönüĢtürülmüĢtür. Son yıllarda özellikle yoksul ve dezavantajlı grupların yaĢadığı gecekondu bölgeleri TOKĠ ve özel inĢaat firmalarının iĢ birliğiyle kentsel dönüĢüm projesi adı altında hızla dönüĢüme uğramaktadır. Ġnsanların yaĢadıkları yere karĢı duygu ve değerleri yok sayılarak yapılan bu dönüĢümler rantsal odaklı olup beraberinde soylulaĢtırmayı (gentrification) getirmektedir. Yıllardır insanların yaĢayıp bizim diyerek sahip çıktığı, içinde kendini huzurlu, mutlu ve güvenli hissettiği mahalle kültürünün kök saldığı bu mekânlar kentsel dönüĢüm projeleriyle yok olmaktadır. Bu durum kentsel dönüĢüm projelerinde, insan ve mekân etkileĢiminin bir sonucu olarak ortaya çıkan "yer duygusu" unsuruna dikkat edilmediğini göstermektedir. Kentsel dönüĢümün yer duygusu üzerindeki etkileri bağlamında bu çalıĢmada 2012 yılından sonra 6306 sayılı Afet DönüĢüm Yasası ile kentsel dönüĢüme uğramaya baĢlayan Sarıgöl Mahallesi‟nin (Ġstanbul- GaziosmanpaĢa) mevcut durumu incelenmiĢtir. ÇalıĢmada karma yöntem araĢtırması kullanılmıĢtır. ÇalıĢma alanında elde edilen nicel verilerin desteklenmesi amacıyla mahallede yaĢayan kiĢilerle görüĢmeler yapılmıĢtır. ÇalıĢmanın verileri henüz kentsel dönüĢüme uğramamıĢ, çoğunlukla Roman halkının yaĢadığı ġen Mahalle olarak nitelendirilen alandan ve kentsel dönüĢümü tamamlanmıĢ konut alanından toplanmıĢtır. DönüĢüme baĢlanmamıĢ alandan elde edilen veriler ile kentsel dönüĢüm projesinin bittiği alandan elde edilen verileri karĢılaĢtırmak amacıyla, dönüĢümü tamamlanmıĢ alandan yapılan konutlarda yaĢayan hak sahipleriyle de görüĢmeler yapılmıĢtır. ÇalıĢmanın bulgular kısmında veriler bu doğrultuda incelenmiĢtir. Sarıgöl Mahallesinde yapılan kentsel dönüĢüm projesinin ġen mahalle olarak nitelendirilen çoğunlukla Roman halkının yaĢadığı ve henüz dönüĢüme uğramayan alan üzerinde olumsuz iii yönde etki ettiği tespit edilmiĢtir. Yapılan kelime bulutlarında ġen Mahalle alanında yaĢayan Roman halkının mahalleyle bütünleĢtiği, mahalleyle olan aidiyet ve bağlılığın yüksek olduğu tespit edilmiĢtir. Kentsel dönüĢüm ile birlikte yapılan konut alanlarında yer duygusu unsuruna önem verilmediği ortaya çıkmıĢtır. Mahallede yaĢayan bireyler kültürlerini ve kimliklerini yansıtan Sarıgöl Mahallesinin kentsel dönüĢüme uğramadan önceki halinde yaĢamayı tercih ettikleri ortaya çıkmıĢtır. Yapılan konutların insanları yansıtmadığı, kentsel dönüĢüm projesinin rantsal bir amaçla yapıldığı ve var olan yoksulluğu arttırarak yerinden edilmeye neden olduğu ortaya çıkmıĢtır.