İstanbul'da Selâtin Camii kürsü şeyhleri (cuma vaizleri)/(1826-1876)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, TARİH ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2014
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: REYHAN AKBALIK
Danışman: İLHAMİ YURDAKUL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:1826 yılında Yeniçeri Ocağının kaldırılması ile tüm Osmanlı idari sistemi yeniden yapılandırıldı. Bu ihtisaslaşma ve kurumsallaşma ilmiye teşkilatı da etkilendi. Belli ölçülerde muhtariyete sahip olan tarikatlar ile bunların şeyhleri Osmanlı dini ve sosyal hayatını yönlendiren önemli aktörlerden idi. Özellikle bu tarikat şeyhlerinin selâtin camilerinde Cuma vaizi olarak atanmaları, bunların bu vesileyle de büyük halk kitlelerini etkiledikleri bilinmektedir. Yapılan çalışmalara bakıldığında daha çok camilerin mimari yönleri araştırılmıştır. Araştırmamızın bir bölümünü oluşturan Tarik defterleri, ilmiye sınıfına mensup idari görevliler ile mevleviyet kadıları ve müderrislerin tayin ve terfi tarihlerinin sırasıyla kaydedildiği defterlerdir. İlk örneklerine ise 18.yy.da rastlanır. İşte bu çalışmada İstanbul Şeriyye Sicilleri Arşivinde bulunan Tarik defterlerinin sadece Zeyli Meşayihi kısımlarını incelendi. Zeyl-i Meşayih kısımları Cuma vaizlerinin hangi camide görev yaptıklarını, ne kadar maaş aldıklarını, hangi unvanlara sahip olduklarını, göreve ne zaman atandıklarını ve terfileri gibi pek çok bilgi içermesi bakımından oldukça önemlidir. Girişte camii ile ilgili bazı kavramlar ve Selâtin camilerin önemi üzerinde durularak kısa bir değerlendirme yapıldı. Birinci bölümde, İstanbul 'da bulunan selâtin camilerinin önemi, özellikleri, diğer camilerden farkı, bu camilerde görev yapanlar kişiler; İkinci bölümde, İstanbul selâtin camileri cuma vaizleri ve tarik defterlerinin değerlendirilmesi, selâtin camilerinin sınıflandırılması, camilerin maaş ve statü olarak farklılıkları, Selâtin camii cuma vaizi atama usulleri ve terfileri, cuma vaizlerinin maaşları; Üçüncü bölümde, İstanbul Şeriyye Sicilleri Arşivinde bulunan Tarik Defterlerinin son kısımlarındaki Zeyl-i Meşayihi kayıtları incelenerek Selâtin camileri, cuma vaizleri ve cuma vaizlerinin atama tarihleri hakkındaki bilgiler listeler halinde verilmeye çalışıldı.